Nesli Tükenme Riski En Yüksek 10 Tür

Günümüzde adını bile duymadığımız birçok canlı türünün nesli, tükenme tehlikesi altında. Bitki, memeli, kanatlı, yırtıcı ya da deniz canlısı ayırt etmeden birçok canlının neslini tehlike altına sokan sebep ise genellikle insanlar. Geri dönüşümün yetersiz olması, yağmur ormanları ve diğer yaşam alanlarının beşeri amaçlar uğruna katledilmesi, spor olarak avcılık, sirkler ve diğer faktörler her gün bu yangını körüklüyor.

Animasyon film izleyicisiyseniz “Rio” filmini duymuşsunuzdur. Geçen günlerde Blu ve Jewel ana karakterleriyle bilinen spix papağanlarının nesillerinin resmi olarak tükendiği açıklandı. Filmde, Blu, hayatta olan son dişi spix papağanı Jewel ile çiftleşmek amacıyla Minnesota’dan Rio de Janeiro’ya gider. Artık bu sevimli papağanlar doğadan tamamıyla yok oldular.

Peki ama bir canlının nesli tükendiği zaman ne oluyor?

İnsanlar dahil her canlı, beslenme şekli –yani etçil, otçul ya da heterotrof (hem etçil hem otçul)– fark etmeksizin besin zincirinin bir parçasıdır. Besin zincirindeki bir canlının –bitkiler de buna dahil– doğadan yok olması, zincirde üstünde kalan canlının (yani onu yiyeni) beslenmesini etkiler. Bu durum, domino etkisiyle üstte kalan canlıların da neslinin tükenmesine yol açabilir (ama bu uzun vadede olan bir şey tabii ki).

Yalnız bu durum sadece besin zincirinden kaybolan canlının üstündeki canlının beslenmesini engellemez, zincirde nesli tükenenin altında kalan canlının da neslinin kontrolden çıkmasına sebep olabilir. En basit örnek: bir tarlada yılanları öldürürseniz yırtıcı kuşların beslenmesini engellemek ile kalmaz, ürünlerinize dadanan tarla farelerinin de gazabına uğrarsınız.

Ön bilgilendirmemizi yaptığımıza göre… “Nesli Tükenme Riski En Yüksek 10 Tür” listemize başlayabiliriz. (Not: Bu listede sadece hayvan türlerinden bahsettim)

1. Rockhopper Pengueni

Kaynak: http://www.pegasusfoundation.org/wp-content/uploads/2016/08/rockhopper-penguins.jpg

Bu kısa gagalı ibikli penguen türünün adının bir Türkçe karşılığı yok. Rockhopper penguenleri, ibikli penguen türleri arasında en çok bilinenlerdir. Hint ve Pasifik Okyanusları’nın Antarktika kıyılarında ve Güney Amerika’nın buzullara yakın olan sahillerinde yaşarlar. Fakat küresel ısınma etkisiyle eriyen buzullar, Rockhopperların yiyecek kaynaklarını ve yaşam alanlarını her geçen gün biraz daha kısıtlıyor.

2. Deniz İguanası

Kaynak: http://www.pegasusfoundation.org/wp-content/uploads/2016/08/Iguana.jpg

Deniz iguanaları varolan tek kertenkele soylu deniz canlılarıdır. Sadece Güney Amerika ülkesi Ekvador’a bağlı Galágapos Adaları’nda bulunurlar. Deniz iguanalarının korunmaları, adadaki kedi ve köpeklerin kendilerine saldırmalarından dolayı arttırıldı. İklim değişiklikleri, bu canlıların halihazırda sınırlı olan sayılarına kötü etki ediyor ve çiftleşmelerini önlüyor.

Not: fotoğraftaki deniz iguanasının başının üzerinde duran yavrusu değil, bir kertenkele.

3. Dugon (ya da Dugong)

Kaynak: http://www.pegasusfoundation.org/wp-content/uploads/2016/08/Dugong.jpg

Bu fotoğrafta gördüğünüz üzgün suratlı memeli canlı, deniz ineğinin bir akrabası. Hint ve Pasifik Okyanusları’nın sığ sularında yaşayan dugonların yaşam alanları su kirliliği ve endüstrileşmeden dolayı gittikçe yaşanılmaz bir hal alıyor. Sudaki zararlı atık yoğunluğu dugonların besin kaynakları olan su altı bitkilerinin üremesini etkiliyor.

4. İrigözton (ya da İrigözorkinoz) Balığı

Kaynak: http://www.pegasusfoundation.org/wp-content/uploads/2016/08/Bigeye-tuna.jpg

Bu balık türü Atlas, Pasifik ve Hint Okyanusları’nın tropik sularında bulunabilir. Hem deniz ürünleri ticareti açısından, hem de su ekosistemi açısından önemli bir tür olan irigözton balıklarının nesillerinin devamını tehlikeye sokan tehdit ise, balıkçılar tarafından kâr amaçlı fazla avlanılmaları.

5. Büyük Tek Boynuzlu Gergedan

Kaynak: http://www.pegasusfoundation.org/wp-content/uploads/2016/08/one-horned-rhino.jpg

Hindistan’ın kuzeyi ve Nepal’de yaşayan büyük tek boynuzlu gergedanların korumaları için yapılan çalışmalar sayılarının artmasında işe yarasa da yaşam alanlarının daralması ve yasa dışı avcılık bu türün devamını yeniden tehlikeye sokuyor. Bu gergedan türü yaşadığı ortamdaki zincir dengesini sağlayan en önemli hayvanlardan biri ve neslinin tükenmesi bu ekosistemdeki diğer türlerin nesillerinin de hızla tükenmesine sebep olabilecek potansiyelde.

6. Dev Kaplumbağa

Kaynak: http://www.pegasusfoundation.org/wp-content/uploads/2016/08/Giant-tortoise.jpg

Dev kaplumbağalar da deniz iguanaları gibi sadece Ekvador’a bağlı Galápagos adalarında bulunabilen bir tür. Adaya sokulan diğer hayvan türleri dev kaplumbağalara avlanmak amacıyla saldırıyorlar ve otlak alanları için onlarla mücadele ediyorlar. Dev kaplumbağaların nesilleri çiftleşme için uygun alan olmamasından ve beslenmelerinin kısıtlanmasından dolayı yüksek tükenme riski altında.

7. Büyük Beyaz Köpekbalığı

Kaynak: http://www.pegasusfoundation.org/wp-content/uploads/2016/08/Great-white-shark.jpg

En yaygın bilinen yırtıcı balık türü olan büyük beyaz köpekbalıkları, kıyı kesimlerinde ve açık denizlerde; en yoğun ABD’nin kuzeydoğu ve Kaliforniya sahillerinde, Güney Afrika’da, Japonya’da, Okyanusya’da, Şili’de ve Akdeniz’de görülürler. Dişleri ve yüzgeçleri için yoğun oranda avlanmalarının yanısıra yeme amaçlı avlanmaları da bu türün sayısını giderek azaltmaktadır.

Not: Popüler türlerin nesillerinin tükenme tehlikesi diğerlerine göre her zaman daha fazladır.

8. Kızıl Panda

Kaynak: http://www.pegasusfoundation.org/wp-content/uploads/2016/08/Red-panda.jpg

Yoksa siz pandaların sadece siyah-beyaz olan dev pandalardan ibaret olduğunu mu düşünüyorsunuz? — Değiller!

Dev pandalar da aynı şekilde nesli tükenme riski altında olan bir tür, ama kızıl pandaların durumu dev pandalara göre daha kritik.

Doğu Himalayalar, birçok kızıl pandanın yaşam alanıdır. Bu ender türlerin beslenme şekilleri bambu merkezli olmakla birlikte dev pandalarınkinden farklıdır ve yaşam alanları ihtiyaçları olan bambu, meyve ve diğer bitkileri barındırır. Bu durum, çevresel tehdit altında olan ve kızıl pandaların yuvalama alanlarını oluşturan Himalaya ormanlarının daha iyi korunmalarını gerektirmektedir. Kızıl pandaların nesillerinin devamını tehdit eden bir diğer faktörse kürkleri için avlanmalarıdır.

9. Kutup Ayısı

Kaynak: http://www.pegasusfoundation.org/wp-content/uploads/2016/08/Polar-bear.jpg

Küresel ısınmadan dolayı nesli tükenme tehlikesi altında olan hayvanlar denildiğinde birçoğumuzun aklına ilk kutup ayıları gelir.

Kuzey Kutbu’ndaki buzullarda yaşayan ve foklar tarafından avlanan kutup ayılarının yaşam alanları, küresel ısınma dolayısıyla her gün biraz daha daralıyor ve bu da onları nesillerinin tükenmesi tehlikesiyle baş başa bırakıyor. İnsan yapımı gelişmeler sebebiyle yaşam alanlarını kaybetmekte olan kutup ayılarının zaten az olan sayıları yasa dışı avlanma ile de azalıyor.

10. Afrika Fili

Kaynak: http://www.pegasusfoundation.org/wp-content/uploads/2016/08/African-elephant.jpg

En büyük kara memelisi olan Afrika fili, Kongo Havzası’nın orman ve otlaklarında ve Doğu Afrika kıyılarında yaşar. Tıpkı büyük tek boynuzlu gergedanlar gibi Afrika filleri de bulundukları habitatın dengesini sağlayan en önemli türlerdendir. Yaşadıkları bölgelerdeki çeşitli ağaç türlerinin devamını sağlarlar ve bulundukları habitattaki diğer canlılar için çevrenin şekillenmesinde büyük rol oynarlar. İnsanların yerleştikleri alanların genişlemesinden dolayı yaşanan habitat kaybı ve yine yasa dışı avcılık Afrika fillerinin sayılarının azalmasına sebep oluyor.

Ayrıca Afrika filleri için bir diğer tehdit unsuru da aslan, kaplan, yılan, maymun ve diğer birçok canlı gibi sirk hayvanı olarak kullanılmaları. Eğitimleri sırasında işkence gören sirk hayvanları yavaş ve acı içinde ölüyorlar.

Bu hayvanlardan birine örnek olan cesur fil Tyke ile alakalı makalemizi buradan okuyabilirsiniz.

Peki BİZ engellemek için ne yapabiliriz?

Bu listede gördükleriniz Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği’nin (IUCN) kırmızı listesindeki risk altında olan 93577 canlı türünden sadece on hayvan.

İnsanlar dünya üzerinde hem olumlu hem olumsuz etkiler bıraktılar. Nesli, küresel ısınma, doğanın katledilmesi, avlanma vb. sebeplerden dolayı tükenmekte olan ya da tükenmiş on binlerce canlının kanının insanların elinde olmasına rağmen, WWF, IUCN, Green Peace ve daha bir sürü doğayı koruma organizasyonu bunların önüne geçmek için çalışmalar yürütüyor. Bu organizasyonlara yapacağanız maddi yardımlar ya da faaliyetlerine doğrudan katılarak vereceğiniz destekle bir can fazla da siz kurtarabilirsiniz. Ancak maddi yardım yapamayacak ya da organizasyonların faaliyetlerine destek veremeyecek olmanız, doğa ve içindeki canlılar için hiçbir şey yapamayacağınız anlamına gelmez.

Kapitalist düzenin ve hızlı tüketimin kontrolde olduğu günümüzde geri dönüşüm yaparak, geri dönüşümü olabilen ürünlerin kullanımına ağırlık vererek ve canlı olarak ya da sanal yollarla bilinçlendirebildiğiniz kadar insan bilinçlendirerek siz de geri plandan yardım edebilirsiniz.

***

Düşüncelerinizi ve aklınıza gelen diğer yardım metotlarını yorumlarda bizle paylaşırsanız çok seviniriz.

Hepinize bilinçli ve sağlıklı günler dileriz. 🙂

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.